Bewandelbare buurt zorgt voor gezond gedrag

4 juni 2015

De inrichting van onze omgeving is belangrijk voor onze gezondheid. Dit blijkt uit conclusies van recente studies door TNO en het Erasmus MC. Een ‘bewandelbare buurt leidt tot meer dagelijkse fysieke activiteit'. Er zijn 'duidelijke aanwijzingen voor de samenhang met de fysieke omgeving, leefstijl, sociale verbindingen en redzaamheid.' De relaties zijn het sterkst bij beweeggedrag zoals wandelen en fietsen.

De samenleving verandert, maar verandert de ruimte mee? Dat is de vraag die de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg zich stelt. Het resultaat van de verkenning is te lezen in het rapport: Ruimte voor redzaamheid. De publieke ruimte speelt een rol in onze tot gezondheid. Maar waar eerst de nadruk lag op de volksgezondheid en het voorkomen van besmettelijke ziekten, is nu de grootste uitdaging om rekening te houden met de vergrijzing.

'Het aantal ouderen zal de komende jaren sterk oplopen. Dit heeft uiteenlopende gevolgen voor de publieke ruimte.' De kernvraag van de verkenning is of en hoe de inrichting van de publieke ruimte kan bijdragen aan de redzaamheid van ouderen.

Gezond gedrag bevorderen

Ten grondslag aan de publicatie van de Raad liggen twee achtergrondstudies van TNO en het Erasmus MC. Deze studies geven duidelijke aanwijzingen dat de fysieke omgeving een rol speelt bij onze leefstijl, beweeggedrag, redzaamheid en sociale verbanden.

Op basis van voorbeelden geeft TNO aan welke elementen uit de ruimte leiden tot gezond gedrag, redzaamheid en/of sociale verbanden. De redzaamheid kan bijvoorbeeld vergroot worden door de bewandelbaarheid van buurten te verbeteren of door ontmoeting tussen mensen te stimuleren door functiemenging van openbare ruimten. Redzaamheid van ouderen heeft namelijk veel te maken met de mate waarin ouderen mobiel kunnen blijven, met voorzieningen dichtbij, en met de sociale binding in de wijk (Bottenheft & van Staalduinen, 2014). Interessante conclusies uit dit onderzoek:

  • Een bewandelbare buurt leidt tot meer dagelijkse fysieke activiteit.
  • Bewoners die wonen in beloopbare, mixed-use wijken leren eerder hun buren kennen, participeren in de politiek, vertrouwen anderen en zijn maatschappelijk betrokken. 

De onderzoekers van het Erasmus mc concluderen in hun onderzoek dat er ‘duidelijke aanwijzingen zijn dat de fysieke omgeving samenhangt met leefstijl, sociale verbindingen en redzaamheid. De aanwijzingen voor causale relaties zijn het sterkst voor onder andere beweeggedrag (met name actief transport, zoals wandelen en fietsen)’ Uit een review blijkt dat er ‘overtuigend bewijs is voor een positief verband tussen kenmerken van de leefomgeving en verschillende vormen van bewegen, namelijk voor de mate van wandelvriendelijkheid van buurten (walkability), de toegang tot winkels, voorzieningen en werk en een samengestelde maat van kwaliteit van de omgeving’ (Kamphuis e.a. 2014).

Welke rol spelen gemeenten?

Gemeenten zijn door de Wet Maatschappelijke Ondersteuning verantwoordelijk geworden voor het ondersteunen van mensen die het zelf niet redden. Om dit goed invulling te geven is kwaliteit van leven en goed gebruik kunnen maken van de publieke ruimte belangrijk. De maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing en de veranderingen in de langdurige zorg maken ook dat publieke ruimte, private ruimte en privésfeer steeds meer in elkaar gaan overlopen: het onderscheid is minder duidelijk dan voorheen. Gemeenten moeten daarom bij afwegingen op het gebied van ruimtelijke ordening de gezondheid van de bevolking in fysiek en sociaal opzicht expliciet meenemen. Eenmaal ingericht is de publieke ruimte veel lastiger aan te passen. Helaas zie je nu nog vaak dat de wandelinfrastructuur en laat staan de wandelvriendelijkheid van buurten niet altijd een vanzelfsprekend onderdeel is in het ontwerpen en inrichten van de publieke ruimte. Maar de ruimte moet veilig en aantrekkelijk zijn en mede door multifunctioneel gebruik uitnodigen om te bewegen en elkaar ontmoeten, omdat wat goed is voor ouderen goed is voor iedereen: een veilige en aantrekkelijke woonomgeving die uitnodigt om in beweging te blijven en een sociaal netwerk in stand te houden.

Meer informatie:

Steun ons